DITA E XHUMA – RREGULLA DHE DOBI

HomeArtikuj

DITA E XHUMA – RREGULLA DHE DOBI

Lexojeni Allahu i dalloi krijesat ndĂ«rmjet tyre nĂ« vlerĂ« dhe i ngriti disa nĂ« shkallĂ« tĂ« larta karshi disa tĂ« tjerave: “Zoti yt krijon

Histori e motrës muslimane në natën e parë të martesës!
Duaja e njerëzve të ngarkuar me borxhe!
Duaja e njerëzve të ngarkuar me borxhe!

Lexojeni

Allahu i dalloi krijesat ndĂ«rmjet tyre nĂ« vlerĂ« dhe i ngriti disa nĂ« shkallĂ« tĂ« larta karshi disa tĂ« tjerave: “Zoti yt krijon ç’tĂ« dojĂ« dhe zgjedh lirisht
” (El-Kasas: 67)..
Disa ditë dhe muaj i favorizoi karshi disa të tjerëve, dita e xhuma është dita më e mirë e javës, dita e Kurbanit Bajramit është dita më e mirë e vitit, ndërsa nga netët, nata e Kadrit është nata më e mirë në mesin e tyre.

Dita e xhuma nĂ« gjuhĂ«n arabe Ă«shtĂ« quajtur me emrin “el-xhumua” shkaku se buron nga fjala arabe “el-xhem’u”[1], qĂ« do tĂ« thotĂ« tubim ose grumbullim i myslimanĂ«ve njĂ« herĂ« nĂ« çdo javĂ«. Po ashtu thuhet se Ă«shtĂ« quajtur me kĂ«tĂ« emĂ«r, ngase Allahu nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« e ka pĂ«rfunduar krijimin e çdo gjĂ«je dhe nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« janĂ« grumbulluar krijesat.[2]
Allahu për myslimanët e zgjodhi ditën e xhuma, për në këtë ditë i udhëzoi dhe me këtë ditë i veçoi.

Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Popujt qĂ« ishin para nesh Allahu i shmangu nga dita e xhumasĂ«. ÇifutĂ«ve ua dha ditĂ«n e shtunĂ«, tĂ« krishterĂ«ve ua dha ditĂ«n e diel, pastaj na udhĂ«zoi neve pĂ«r nĂ« ditĂ«n e xhuma.

KĂ«shtu qĂ« dita e xhuma vjen para sĂ« shtunĂ«s dhe sĂ« dielĂ«s. Ato njĂ«jtĂ« edhe nĂ« ditĂ«n e Kiametit do tĂ« jenĂ« mbrapa nesh. Ne jemi tĂ« fundit nga banorĂ«t (umetet) e dynjasĂ«, mirĂ«po tĂ« parĂ«t nĂ« ditĂ«n e Kiametit, qĂ« do tĂ« merremi nĂ« llogari.”[3]

NĂ« njĂ« transmetim tjetĂ«r: “Ne jemi tĂ« fundit (nga umetet) dhe tĂ« parĂ«t (qĂ« do tĂ« merremi nĂ« llogari) nĂ« ditĂ«n e Kiametit edhe pse atyre para nesh u janĂ« dhĂ«nĂ« Librat hyjnorĂ«. Kjo Ă«shtĂ« dita (dita e xhuma) qĂ« janĂ« detyruar t’i zbatojnĂ« ritet e fesĂ« sĂ« tyre, por ata ranĂ« nĂ« kundĂ«rshtim dhe u pĂ«rçanĂ« nĂ« lidhje me tĂ«, kurse neve Allahu na udhĂ«zoi pĂ«r nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« (ditĂ«n e xhuma).

TĂ« gjithĂ« njerĂ«zit janĂ« mbrapa nesh, (dita e shenjtĂ«) te çifutĂ«t Ă«shtĂ« tĂ« nesĂ«rmen (tĂ« shtunĂ«n) dhe te tĂ« krishterĂ«t Ă«shtĂ« pasnesĂ«r (tĂ« dielĂ«n).”[4]

Dita e xhuma pĂ«r myslimanĂ«t Ă«shtĂ« festĂ« javore. Ajo Ă«shtĂ« zonja e ditĂ«ve dhe dita mĂ« e mirĂ« tek Allahu si dhe dita mĂ« e mirĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n lind dielli, ashtu siç lajmĂ«roi Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, dhe tha: “Dita mĂ« e mirĂ« nĂ« tĂ« cilĂ«n lind dielli Ă«shtĂ« dita e xhuma. NĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« u krijua Ademi, nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« u fut nĂ« Xhenet, nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« doli nga Xheneti dhe nuk ka pĂ«r tĂ« ndodhur Kiameti, pĂ«rveçse nĂ« ditĂ«n e xhuma.”[5]
Dita e xhuma Ă«shtĂ« ‘dĂ«shmitari’ nĂ« tĂ« cilin u betua Allahu nĂ« suren El-Buruxh dhe thotĂ«: “PĂ«r dĂ«shmitarin dhe pĂ«r atĂ« qĂ« dĂ«shmohet.” (El-Buruxh: 3).

Kur Allahu betohet në diçka nënkupton që ajo është madhështore.
Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Dita e premtimit Ă«shtĂ« dita e Kiametit, dita qĂ« pĂ«r atĂ« dĂ«shmohet Ă«shtĂ« dita e Arafatit dhe dita e dĂ«shmitarit Ă«shtĂ« dita e xhuma.”[6]

Shumica e komentuesve të Kuranit janë të këtij mendimi se dita e xhuma është dita e dëshmitarit.

ËshtĂ« quajtur me kĂ«tĂ« emĂ«r, sepse kjo ditĂ« do tĂ« dĂ«shmojĂ« pĂ«r çdonjĂ«rin se çka ka vepruar nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ«, si dhe po ashtu çdo ditĂ« tjetĂ«r (dĂ«shmon).[7]

Nga vlerat e ditës së xhuma është se kush vdes ditën apo natën e xhuma, Allahu e mbron nga sprova e varrit, d.m.th. nga ndëshkimi dhe marrja në pyetje. Kjo është shenjë nga shenjat e përfundimit të mirë.
Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Çdo mysliman qĂ« vdes ditĂ«n e xhuma apo natĂ«n e xhuma Allahu e mbron nga sprova e varrit.”[8]

Dita e xhuma është ditë feste për myslimanët, nuk parapëlqehet të veçohet me agjërim, shkaku se myslimani gjatë kësaj dite ka nevojë për energji e cila e ndihmon dhe e përkrah për adhurim. Veçohet myslimani, i cili agjëron dhe agjërimi i tij qëllon në këtë ditë si shembulli i atij i cili e agjëron një ditë dhe një ditë jo, dhe agjërimi i tij i bie të jetë në ditën e xhuma, ose ai i cili e agjëron ditën e Arafatit apo ditën e Ashurës dhe agjërimi i këtyre ditëve bie në ditën e xhuma.[9]
Ka ardhur ndalesĂ« qĂ« dita e xhuma tĂ« veçohet me agjĂ«rim, pĂ«rveç kur asaj dite i shtohet njĂ« ditĂ« para apo mbrapa. Xhuvejrije bint El-Harith, Allahu qoftĂ« i kĂ«naqur prej saj, pĂ«rcjell se njĂ« ditĂ« xhumaje ajo mbante agjĂ«rim dhe i DĂ«rguari i Allahut, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, hyri nĂ« dhomĂ«n e saj dhe i tha: “Dje a mbajte agjĂ«rim?” – Iu

pĂ«rgjigj: “Jo.” – Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, i tha: “E ditĂ«n e nesĂ«rme a do tĂ« agjĂ«rosh?” – Iu pĂ«rgjigj: “Jo.” – “AtĂ«herĂ« mos agjĂ«ro as sot.” – i tha Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«.[10]

NĂ« njĂ« hadith tjetĂ«r: “Askush nga ju tĂ« mos e agjĂ«rojĂ« ditĂ«n e xhuma, pĂ«rveç nĂ«se agjĂ«ron bashkĂ« me tĂ« njĂ« ditĂ« para apo mbrapa.”[11]

Me njĂ« transmetim tjetĂ«r: “Mos e veçoni me namaz nate natĂ«n e xhuma nga netĂ«t e tjera, dhe mos e veçoni me agjĂ«rim ditĂ«n e xhuma nga ditĂ«t e tjera, pĂ«rveç nĂ«se ndonjĂ«ri nga ju agjĂ«ron dhe agjĂ«rimi i tij pĂ«rputhet me kĂ«tĂ« ditĂ«.”[12]

Namazi i xhumasë është një nga detyrimet më të mëdha dhe më të vërtetuara të Islamit. Detyrshmëria e tij është nga veprat e domosdoshme që duhet të dihen nga feja islame.
IbĂ«n El-Kajimi, Allahu e mĂ«shiroftĂ«, tha: “Namazi i xhumasĂ« Ă«shtĂ« njĂ« nga detyrimet mĂ« tĂ« vĂ«rtetuara tĂ« Islamit dhe njĂ« nga vendmbledhjet mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« myslimanĂ«ve. Ai Ă«shtĂ« grumbullimi mĂ« i madh dhe mĂ« i detyruar se çdo takim dhe grumbullim tjetĂ«r, nĂ« pĂ«rjashtim tĂ« vendmbledhjes dhe takimit nĂ« Arafat.”[13]

Allahu thotĂ«: “O besimtarĂ«, kur tĂ« thirreni pĂ«r (tĂ« falur) namazin (e xhumasĂ«) nĂ« ditĂ«n e premte, nxitoni pĂ«r ta pĂ«rmendur Allahun dhe pezulloni tregtinĂ«! Kjo, qĂ« ta dini, Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« pĂ«r ju!” (El-Xhumua: 9). Allahu nĂ« kĂ«tĂ« ajet e urdhĂ«roi myslimanin tĂ« nxitojĂ« pĂ«r nĂ« faljen e namazit tĂ« xhumasĂ« dhe e ndaloi tĂ« bĂ«jĂ« tregti pasi tĂ« thirret ezani i xhumasĂ«, shkaku qĂ« shitblerja tĂ« mos e shmang nga namazi i xhumasĂ«.

Namazi i xhumasë është detyrim individual për çdo mashkull mysliman, të rritur, me mendje të shëndoshë, të lirë dhe jo rob, të shëndoshë dhe jo të sëmurë, vendas dhe jo udhëtar, i cili e dëgjon ezanin dhe nuk ka ndonjë arsye të shëndoshë sheriatike, që e arsyeton mosfaljen e tij.

Namazi i xhumasë nuk detyrohet për gruan, të sëmurin, udhëtarin, fëmijën dhe robin.
NĂ«se pĂ«r namazin e xhumasĂ« prezanton njĂ« i rritur,[14] i cili bĂ«n pjesĂ« nĂ« grupin e atyre qĂ« me sheriat nuk iu detyrohet xhumaja (si p.sh. udhĂ«tari, – sh.p.-), namazi i xhumasĂ« i pranohet dhe ai nuk duhet ta falĂ« namazin e drekĂ«s.

UrdhĂ«rohet fĂ«mija qĂ« ta falĂ« namazin e xhumasĂ« kur t’i ketĂ« shtatĂ« vjet dhe detyrohet me forcĂ« (rrihet) kur t’i ketĂ« dhjetĂ«, bazuar nĂ« hadithin e Profetit, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, i cili thotĂ«. “UrdhĂ«roni (mĂ«soni) fĂ«mijĂ«t tuaj ta falin namazin kur t’i kenĂ« shtatĂ«, e nĂ«se nuk e falin namazin kur t’i kenĂ« dhjetĂ«, jini mĂ« tĂ« ashpĂ«r me ta (rrihni lehtĂ«), dhe ndajini nĂ« shtretĂ«r (tĂ« veçantĂ«).”[15]

Ai qĂ« e dĂ«gjon ezanin e xhumasĂ« dhe Ă«shtĂ« nga ata qĂ« i detyrohet falja e namazit tĂ« xhumasĂ«, e ka pĂ«r detyrĂ« t’i pĂ«rgjigjet thirrjes sĂ« ezanit pĂ«r namaz dhe nuk lejohet tĂ« mungojĂ«, pĂ«rveçse me arsye.

Arsyet që e lejojnë mosprezencën në namazin e xhumasë janë po të njëjtat arsye që e lejojnë mosprezencën në namazin me xhemat, pra, xhumaja bie shkaku i të njëjtave arsye që bie namazi me xhemat, si: rënia e shiut shumë derisa rrobat të lagen dhe të bëhen qull, i ftohti i ashpër, rruga e baltosur dhe e palëvizshme, frika për veten, pasurinë dhe familjen dhe të tjera. Ai që nuk e fal xhumanë, patjetër e ka ta falë namazin e drekës.[16]

Ai që detyrohet ta falë namazin e xhumasë, nëse e braktis dhe nuk e fal pa ndonjë arsye sheriatike, bën mëkat nga mëkatet e mëdha. Ka ardhur paralajmërim i ashpër dhe kërcënues për zemrën e tij, si: shkujdesja dhe vulosja e zemrës së tij, Allahu na ruajttë.
Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “NĂ«se njerĂ«zit nuk e ndĂ«rpresin mosfaljen e namazit tĂ« xhumasĂ«, Allahu do t’ua vulosĂ« zemrat e tyre ose do t’i bĂ«jĂ« nga tĂ« shkujdesurit.”[17]

NĂ« njĂ« hadith tjetĂ«r: “Kush nuk i fal tri xhumaja pa ndonjĂ« arsye sheriatike, Allahu ia vulos zemrĂ«n e tij.”[18]

Imami IbĂ«n Abdulber, Allahu e mĂ«shiroftĂ«, tha: “Vulosja e zemrave nĂ«nkupton stampimin e tyre, ky Ă«shtĂ« kĂ«rcĂ«nim i rĂ«ndĂ«, sepse atij qĂ« i vuloset dhe i stampohet zemra, mĂ« nuk e dallon tĂ« mirĂ«n dhe nuk e mohon tĂ« keqen.”[19]

Dhe tha: “DijetarĂ«t janĂ« unikĂ« se kush nuk i fal tri xhumaja pa arsye sheriatike, Ă«shtĂ« mĂ«katar dhe dĂ«shmia e tij nuk pranohet.”[20]

Atij që i detyrohet falja e xhumasë, nuk i lejohet të udhëtojë pasi të thirret ezani i xhumasë, përveç në raste domosdoshmërie, sepse xhumaja për të tashmë është obliguar, si dhe nuk i lejohet atij të angazhohet me diçka që e pengon dhe e largon nga namazi i xhumasë, dëfrimi apo tregtia.

Allahu na urdhĂ«roi tĂ« nxitojmĂ« pĂ«r faljen e xhumasĂ« dhe thotĂ«: “O besimtarĂ«, kur tĂ« thirreni pĂ«r (ta falur) namazin (e xhumasĂ«) nĂ« ditĂ«n e premte, nxitoni pĂ«r ta pĂ«rmendur Allahun dhe pezulloni tregtinĂ«! Kjo, qĂ« ta dini, Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« pĂ«r ju!” (El-Xhumua: 9)
Këtu veçohet ai që dëshiron të udhëtojë dhe ka frikë se po i ikën përcjellja (shokët). Kjo është arsye që e rrëzon obligimin e faljes së xhumasë dhe namazit me xhemat.

NjĂ«jtĂ« Ă«shtĂ« rasti me atĂ« qĂ« ka frikĂ« se aeroplani do tĂ« fluturojĂ« dhe udhĂ«timi do t’i ikĂ«n, ose koha e udhĂ«timit tĂ« anijes ka ardhur dhe tĂ« ngjashme me to.

Po ashtu në këtë rast veçohet edhe ai që mund të arrijë ta falë xhumanë në ndonjë xhami gjatë rrugës së tij.

Ai që udhëton para se të hyjë koha e xhumasë (d.m.th. paradite) për të nuk ka pengesë, por nëse e vonon udhëtimin pas xhumaje kjo për të do të ishte më e mirë, që të mos i ikën mirësia e madhe e xhumasë.

Atij që i ikën namazi i xhumasë, patjetër duhet ta falë namazin e drekës. Nëse ka pasur arsye për mosfaljen e xhumasë, atëherë nuk ka mëkat, a nëse nuk ka pasur arsye, atëherë ka bërë mëkat nga mëkatet e mëdha.

PĂ«rkujdesja pĂ«r pesĂ« kohĂ«t e namazit dhe pĂ«r namazin e xhumasĂ« Ă«shtĂ« me vlerĂ« tĂ« madhe dhe Ă«shtĂ« shkak pĂ«r faljen e mĂ«kateve. Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “PesĂ« kohĂ«t e namazit, xhumaja deri nĂ« xhumanĂ« tjetĂ«r, Ramazani deri nĂ« Ramazanin tjetĂ«r, janĂ« shlyese tĂ« mĂ«kateve tĂ« bĂ«ra nĂ« mes tyre, pĂ«r ata qĂ« nuk kanĂ« bĂ«rĂ« mĂ«kate tĂ« mĂ«dha.”[21]
Hadithi nënkupton se këto vepra i shlyejnë të gjitha mëkatet, përveç atyre të mëdhave, ndërsa mëkatet e mëdha shlyhen me pendim apo me mëshirën e Allahut.

ÇdonjĂ«ra nga kĂ«to tri adhurime i shlyejnĂ« mĂ«katet. Kur gjejnĂ« mĂ«kate tĂ« vogla i shlyejnĂ« ato, e kur nuk gjejnĂ« mĂ«kate tĂ« vogla dhe as tĂ« mĂ«dha, robit i shkruhen tĂ« mira dhe i rriten shkallĂ«t, e kur gjejnĂ« ndonjĂ« mĂ«kat tĂ« madh apo mĂ«kate tĂ« mĂ«dha, shpresohet qĂ« ato t’i pakĂ«sojnĂ«. MirĂ«sia e Allahut me tĂ« vĂ«rtete Ă«shtĂ« e madhe.[22]

Dita e xhuma është dita ku njerëzit grumbullohen dhe rikujtohen për dynjanë dhe ahiretin e tyre.
UrtĂ«sia nga ligjĂ«rimi i namazit tĂ« xhumasĂ« qĂ«ndron nĂ« faktin se Allahu “pĂ«r çdo umet e bĂ«ri tĂ« ligjshme njĂ« ditĂ« nĂ« javĂ«, qĂ« nĂ« tĂ« t’i kushtohen adhurimit dhe tĂ« grumbullohen pĂ«r t’ua rikujtuar dynjanĂ« dhe ahiretin,

shpĂ«rblimin dhe ndĂ«shkimin, dhe me kĂ«tĂ« grumbullim ta rikujtojnĂ« grumbullimin nĂ« ditĂ«n e Kiametit, kur do tĂ« qĂ«ndrojnĂ« para Allahut. Dita qĂ« e meritoi kĂ«tĂ« grumbullim dhe rikujtim tĂ« tyre u bĂ« dita e xhuma, e njĂ«jta ditĂ« qĂ« nĂ« tĂ« Allahu do t’i grumbullojĂ« krijesat e Tij nĂ« ditĂ«n e Kiametit. Allahu ia rezervoi kĂ«tĂ« ditĂ« umetit tonĂ« shkaku i vlerĂ«s dhe prestigjit qĂ« e ka ky umet, nĂ« dynja grumbullimin e tyre e bĂ«ri tĂ« ligjshĂ«m nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« pĂ«r t’iu nĂ«nshtruar Atij dhe nĂ« ahiret e pĂ«rcaktoi grumbullimin e tyre sĂ« bashku me umetet e tjera nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« qĂ« ta fitojĂ« dinjitetin dhe prestigjin kundrejt umeteve tĂ« tjera.

Pra, kjo Ă«shtĂ« dita e ligjĂ«ruar pĂ«r t’u grumbulluar nĂ« dynja dhe dita e pĂ«rcaktuar pĂ«r t’u grumbulluar nĂ« ahiret.”[23]

Nga udhĂ«zimi i Pejgamberit, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, ka qenĂ« madhĂ«shtimi dhe tĂ« nderuarit e ditĂ«s sĂ« xhuma, tĂ« dalluarit e saj me adhurime tĂ« veçanta pĂ«r kĂ«tĂ« ditĂ«[24], si leximi i sures Es-Sexhde dhe El-Insan nĂ« namazin farz tĂ« sabahut, pastrimi pĂ«r xhuma, veshja e rrobave mĂ« tĂ« mira, parfumosja, shkuarja herĂ«t nĂ« xhami, angazhimi me adhurime vullnetare, si: me namaz, dhikĂ«r dhe lexim tĂ« Kuranit derisa tĂ« vijĂ« imami, pastaj leximi i sures El-Kehf natĂ«n dhe ditĂ«n e xhuma, kĂ«rkimi i orĂ«s ku nĂ« tĂ« pranohet lutja dhe nuk ka mysliman qĂ« e lut Allahun nĂ« kĂ«tĂ« kohĂ«, vetĂ«m se Allahu ia jep atĂ« qĂ« e kĂ«rkon, pastaj dĂ«rgimi i salavateve pĂ«r Pejgamberin, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, natĂ«n dhe ditĂ«n e xhuma, si dhe adhurime dhe rregulla tĂ« tjera tĂ« pĂ«lqyera qĂ« Ă«shtĂ« mirĂ« pĂ«r myslimanin tĂ« pĂ«rkujdeset qĂ« t’i veprojĂ« ato.

PĂ«lqehet natĂ«n apo ditĂ«n e xhuma tĂ« lexohet surja El-Kehf. Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Kush e lexon suren El-Kehf nĂ« ditĂ«n e xhuma, e ndriçon njĂ« dritĂ« prej asaj xhumaje e deri nĂ« xhumanĂ« tjetĂ«r.”[25]
Me njĂ« transmetim tjetĂ«r: “Kush e lexon suren El-Kehf nĂ« ditĂ«n e xhuma, e ndriçon njĂ« dritĂ« mes tij dhe shtĂ«pisĂ« sĂ« lashtĂ« (QabesĂ«).”[26]

Me njĂ« transmetim: “Kush e lexon suren El-Kehf natĂ«n e xhuma
”[27]

Natën dhe ditën e xhuma pëlqehen salavatet e shpeshta për Pejgamberin, lavdërimi dhe paqja e Allahut qofshin për të.
Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Dita mĂ« e mirĂ« nĂ« mesin e ditĂ«ve tuaja Ă«shtĂ« dita e xhuma. NĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« u krijua Ademi, nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« ndĂ«rroi jetĂ«, nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« i fryhet surit dhe njerĂ«zit ngrihen nga varret. Shtoni gjatĂ« ditĂ«s sĂ« xhuma salavatet pĂ«r mua, sepse ato do tĂ« paraqiten para meje.”[28]

Me njĂ« transmetim tjetĂ«r: “Shtoni salavatet pĂ«r mua natĂ«n dhe ditĂ«n e xhuma. Kush bĂ«n njĂ« herĂ« salavate pĂ«r mua, Allahu ia kthen me dhjetĂ«.”[29]

IbĂ«n El-Kajimi, Allahu e mĂ«shiroftĂ«, tha: “I DĂ«rguari i Allahut, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, Ă«shtĂ« krijesa mĂ« e mirĂ« dhe dita e xhuma Ă«shtĂ« dita mĂ« e mirĂ«. Salavatet pĂ«r tĂ« nĂ« ditĂ«n e xhuma e kanĂ« njĂ« veçori qĂ« nuk e kanĂ« nĂ« ditĂ«t e tjera, pĂ«rfshirĂ« kĂ«tu edhe urtĂ«si tĂ« tjera, ndĂ«r to: çdo mirĂ«si qĂ« e ka arritur umeti i tij nĂ« dynja dhe ahiret, e ka arritur nĂ«pĂ«rmjet Profetit tĂ« tyre, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«. Allahu nĂ«pĂ«rmjet Profetit, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, umetit tĂ« tij ia bashkoi mirĂ«sitĂ« e dynjasĂ« dhe ahiretit. Dinjiteti dhe prestigji mĂ« i madh qĂ« u arrin atyre Ă«shtĂ« nĂ« ditĂ«n e xhuma.

NĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« Ă«shtĂ« ringjallja e tyre pĂ«r nĂ« shtĂ«pitĂ« dhe pallatet e tyre nĂ« Xhenet, nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« Ă«shtĂ« ‘dita e tepricĂ«s’[30] pasi tĂ« hyjnĂ« nĂ« Xhenet. Kjo ditĂ« pĂ«r ta Ă«shtĂ« ditĂ« feste nĂ« dynja, nĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« Allahu u pĂ«rgjigjet kĂ«rkesave dhe nevojave tĂ« tyre dhe nuk e kthen lutjen e atij qĂ« i lutet. TĂ« gjithĂ« kĂ«tĂ« mirĂ«si umeti i tij e mĂ«suan dhe e arritĂ«n pĂ«r shkak tĂ« tĂ« DĂ«rguarit tĂ« Allahut, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, prandaj edhe nga falĂ«nderimi, respekti dhe nga dhĂ«nia sadopak e hakut qĂ« e kemi ndaj tij,

lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, Ă«shtĂ« qĂ« t’i shtojmĂ« salavatet gjatĂ« natĂ«s dhe ditĂ«s sĂ« xhuma.”

Larja e trupit pĂ«r namazin e xhumasĂ« Ă«shtĂ« tepĂ«r e pĂ«lqyer dhe ky mendim Ă«shtĂ« i shumicĂ«s sĂ« dijetarĂ«ve, ndĂ«r ta edhe katĂ«r imamĂ«t (Ebu Hanifes, Malikut, Shafiut dhe Hanbeliut). NjĂ« grup dijetarĂ«sh anojnĂ« kah mendimi se larja e trupit pĂ«r namazin e xhumasĂ« Ă«shtĂ« detyrim, ndĂ«r ta dijetarĂ«t e medh’hebit Dhahirij si dhe Ă«shtĂ« thĂ«nie e imam Ahmedit dhe disa dijetarĂ«ve tĂ« tjerĂ«. Ata argumentohen me hadithin: “Guslli (larja e trupit) i ditĂ«s sĂ« xhuma Ă«shtĂ« detyrim pĂ«r çdonjĂ«rin qĂ« ka hyrĂ« nĂ« moshĂ«n madhore.”[31]

DijetarĂ«t e shumicĂ«s thonĂ« qĂ« hadithi nĂ«nkupton se guslli Ă«shtĂ« sunet i vĂ«rtetuar pĂ«r atĂ« qĂ« ka hyrĂ« nĂ« moshĂ«n madhore, dhe pĂ«r kĂ«tĂ« argument Ă«shtĂ« hadithi: “Kush merr abdes nĂ« ditĂ«n e xhuma ka vepruar mirĂ« dhe sipas sunetit, kurse marrja e gusllit Ă«shtĂ« mĂ« e mirĂ«.”[32]; dhe po ashtu argumentohen edhe me argumente tĂ« tjera.

Ibën Tejmije, Allahu e mëshiroftë, për më të saktë e zgjodhi mesataren e dy thënieve, dhe ajo është se detyrohet guslli në ditën e xhuma për atë që ka djersë ose i vjen era e keqe dhe kështu dëmtohen të tjerët prej tij.[33] Kjo thënie është e fortë në argumentim.

Koha e gusllit të xhumasë fillon prej pas lindjes së agimit dhe kush pastrohet para kësaj kohe nuk ia ka qëlluar sunetit.
Ajo më e mira është që guslli të vonohet deri para se të dalë për në xhuma, kështu që shkuarja për në xhuma të jetë menjëherë pas larjes së trupit. [34]

Nëse bashkohen guslli i xhumasë dhe guslli i xhunubllëkut, mjafton të merret një gusëll nëse nijeti bëhet i përbashkët.
Nëse myslimani e bën nijet që me pastrimin e trupit ta largojë vetëm xhunubllëkun dhe pastrimi bëhet pas lindjes së agimit, sipas mendimit më të saktë të dijetarëve ky gusëll është i vlefshëm edhe si gusëll i xhumasë, sepse ai e ka larë trupin e tij, dhe sipas kuptimit gjeneral të hadithit ajo që synohet është pastrimi i trupit dhe në këtë rast është arritur ky synim me këtë gusëll.

Mirëpo nëse e bën nijet vetëm gusllin e xhumasë, nijeti i tij nuk është i vlefshëm edhe për gusllin e xhunubllëkut, kjo ngase guslli i xhumasë nuk merret për shkak të papastërtisë, ndërsa guslli i xhunubllëkut detyrohet për shkak të papastërtisë, prandaj patjetër duhet që nijeti të jetë prezent për ta larguar këtë papastërti.[35]

Guslli i xhumasë pëlqehet në veçanti për ata që prezantojnë për namazin e xhumasë, burra apo gra, edhe nëse janë nga ata që nuk iu obligohet falja e xhumasë, sepse guslli merret shkaku i namazit e jo shkaku i ditës dhe qëllimi i marrjes së gusllit është të pastrohet trupi dhe të largohet era e keqe, që të mos dëmtohen të tjerët.

Ata qĂ« nuk shkojnĂ« pĂ«r ta falur namazin e xhumasĂ«, si: gratĂ«, fĂ«mijĂ«t, udhĂ«tari dhe i sĂ«muri, s’ka nevojĂ« pĂ«r gusĂ«ll.

Nëse shkon për xhuma ndonjëri nga ata që nuk i obligohet ta falë namazin e xhumasë, guslli në këtë rast pëlqehet për të. Në këtë aludon ajo që kuptohet nga kuptimi i përgjithshëm i hadithit.

Nga rregullat dhe gjërat që pëlqehen të veprohen në ditën e xhuma janë: parfumosja, larja e trupit, zbukurimi dhe pamja e mirë, rregullimi i flokëve, veshja e rrobave më të mira që i posedon njeriu dhe përdorimi i misvakut.
Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “NjĂ« njeri qĂ« pastrohet nĂ« ditĂ«n e xhuma, e pastron veten e tij me sa tĂ« mundet[36], i lyen flokĂ«t me vaj[37] ose parfumohet nga parfumet e shtĂ«pisĂ« sĂ« tij, shkon nĂ« xhami dhe nuk shkakton ndarje mes dy vetave (qĂ« janĂ« ulur), falet ashtu siç e ka urdhĂ«ruar Allahu dhe pastaj dĂ«gjon me vĂ«mendje atĂ« qĂ« thotĂ« imami, do t’i falen tĂ« gjitha mĂ«katet nga e xhumaja deri nĂ« xhumanĂ« tjetĂ«r.”[38]

Me njĂ« transmetim tjetĂ«r: “Kush pastrohet ditĂ«n e xhuma dhe rregullohet sa mĂ« mirĂ« qĂ« Ă«shtĂ« e mundshme, parfumoset nga parfumet e shtĂ«pisĂ« sĂ« tij, pastaj shkon nĂ« xhami dhe nuk shkakton ndarje nĂ« mes njerĂ«zve (qĂ« janĂ« ulur) duke kaluar nĂ« mes tyre, falet ashtu siç e ka urdhĂ«ruar Allahu, pastaj hesht kur del imami nĂ« minber derisa ta falĂ« namazin, pĂ«r tĂ« do tĂ« jetĂ« shlyerje e mĂ«kateve tĂ« xhumasĂ« qĂ« Ă«shtĂ« prezent dhe xhumasĂ« sĂ« kaluar”; me transmetim shtoi: “edhe pĂ«r tri ditĂ« tĂ« tjera shtesĂ«.”[39]

Me njĂ« transmetim tjetĂ«r: “Guslli (larja e trupit) i ditĂ«s sĂ« xhuma Ă«shtĂ« detyrim pĂ«r çdonjĂ«rin qĂ« ka hyrĂ« nĂ« moshĂ«n madhore, si dhe pĂ«rdorimi i misvakut dhe parfumosja pĂ«r atĂ« qĂ« gjen parfum nĂ« shtĂ«pinĂ« e tij.”[40]

Nga sunetet e braktisura tĂ« ditĂ«s sĂ« xhuma Ă«shtĂ« shkuarja herĂ«t nĂ« xhami dhe shpĂ«rblimi pĂ«r kĂ«tĂ« Ă«shtĂ« i madh. Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Kush lahet ditĂ«n e xhuma sikurse lahet kur pastrohet nga xhunubllĂ«ku, pastaj shkon nĂ« xhami, nĂ« orĂ«n e parĂ« (herĂ«t) sikurse tĂ« ketĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r kurban njĂ« deve, kush shkon nĂ« orĂ«n e dytĂ« sikurse tĂ« ketĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r kurban njĂ« lopĂ«, kush shkon nĂ« orĂ«n e tretĂ«, sikurse tĂ« ketĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r kurban njĂ« dash me brirĂ«, kush shkon nĂ« orĂ«n e katĂ«rt, sikurse tĂ« ketĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r kurban njĂ« pulĂ«, kush shkon nĂ« orĂ«n e pestĂ«, sikurse tĂ« ketĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r kurban njĂ« vezĂ«. Kur vjen imami dhe hip nĂ« minber melaqet ulen ta dĂ«gjojnĂ« fjalimin e tij.”[41]
Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Kur vjen dita e xhuma, te çdo derĂ« e xhamisĂ« qĂ«ndrojnĂ« melaqe qĂ« i regjistrojnĂ« ata qĂ« vijnĂ« njĂ«rin pas tjetrit dhe kur imami ngjitet nĂ« shkallĂ«t e minberit, melaqet i mbyllin fletushkat dhe ulen ta dĂ«gjojnĂ« fjalimin e imamit.”[42]

PesĂ« orĂ«t e xhumasĂ« (tĂ« cekura nĂ« hadith) fillojnĂ« pas lindjes sĂ« diellit e deri nĂ« arritjen e imamit pĂ«r namaz dhe nuk Ă«shtĂ« kusht qĂ« ato orĂ« tĂ« jenĂ« sipas kohĂ«ve tĂ« orĂ«s qĂ« njihen te njerĂ«zit (60 minuta – sh.p.-).
PĂ«r ta ditur saktĂ«sisht kohĂ«n e saj, kohĂ«n e ndan nĂ« pesĂ« pjesĂ« prej lindjes sĂ« diellit e deri nĂ« ezanin e dytĂ« tĂ« xhumasĂ«, kĂ«shtu qĂ« çdo pjesĂ« nga kĂ«to pesĂ« pjesĂ« Ă«shtĂ« pĂ«r qĂ«llim me fjalĂ«n ‘orë’ tĂ« cekur nĂ« hadith[43].[44]

KanĂ« ardhur argumente pĂ«r vlerĂ«n e shkuarjes herĂ«t nĂ« xhuma se ka shpĂ«rblim tĂ« madh qĂ« nuk duhet tĂ« braktiset dhe lihet. Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Kush lahet mirĂ« nĂ« ditĂ«n e xhuma, pastaj niset herĂ«t pĂ«r tĂ« shkuar nĂ« xhami, ecĂ«n duke mos hipur nĂ« ndonjĂ« mjet, i afrohet imamit dhe e dĂ«gjon me vĂ«mendje pa folur, pĂ«r çdo hap tĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r nĂ« xhami e merr shpĂ«rblimin sikur tĂ« ketĂ« agjĂ«ruar dhe tĂ« jetĂ« falur natĂ«n pĂ«r njĂ« vit.”[45]

Ky shpërblim është i madh. Për çdo hap e fiton shpërblimin e një viti agjërim dhe namaz nate, edhe atë me bërjen e një vepre të lehtë, si: shkuarja herët në xhuma, afrimi afër imamit dhe dëgjimi i hutbes me vëmendje pa folur.

Prandaj disa dijetarĂ« thanĂ«: “Nuk kemi dĂ«gjuar nĂ« sheriat ndonjĂ« hadith tĂ« saktĂ« qĂ« tĂ« pĂ«rfshijĂ« njĂ« shpĂ«rblim tĂ« ngjashĂ«m me kĂ«tĂ« tĂ« pĂ«rmendur nĂ« hadith.”[46]

Nisja herĂ«t pĂ«r nĂ« xhuma Ă«shtĂ« dobiprurĂ«se dhe nĂ«pĂ«rmjet saj realizohen shumĂ« dobi, ndĂ«r to: zbatimi i sunetit, mundĂ«sia pĂ«r t’u ulur nĂ« rreshtin e parĂ«, prezenca afĂ«r imamit, mundĂ«sia pĂ«r tĂ« bĂ«rĂ« adhurime vullnetare para namazit tĂ« xhumasĂ«, leximi i Kuranit e nĂ« veçanti leximi i sures Kehf, angazhimi me dhikĂ«r dhe me dĂ«rgimin e salavateve pĂ«r tĂ« DĂ«rguarin e Allahut, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«.
Ai qĂ« niset pĂ«r nĂ« xhuma pĂ«lqehet tĂ« ecĂ«n dhe jo tĂ« hipĂ«n nĂ« ndonjĂ« mjet transporti, pĂ«rveç nĂ«se ka arsye, sĂ«mundje dhe tĂ« ngjashme me tĂ«, dhe tĂ« pastrohet mirĂ« e tĂ« niset herĂ«t dhe t’i afrohet imamit e tĂ« mos flasĂ«, sepse pĂ«r çdo hap qĂ« e bĂ«n do ta fitojĂ« shpĂ«rblimin e njĂ« viti agjĂ«rim dhe namaz nate, duke u bazuar nĂ« hadithin e mĂ«hershĂ«m ku Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Kush lahet mirĂ« nĂ« ditĂ«n e xhuma, pastaj niset herĂ«t pĂ«r tĂ« shkuar nĂ« xhami, ecĂ«n duke mos hipur nĂ« ndonjĂ« mjet, i afrohet imamit dhe e dĂ«gjon me vĂ«mendje pa folur, pĂ«r çdo hap tĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r nĂ« xhami e merr shpĂ«rblimin sikur tĂ« ketĂ« agjĂ«ruar dhe tĂ« jetĂ« falur natĂ«n pĂ«r njĂ« vit.”[47]
Ecja rrugĂ«s pĂ«r nĂ« xhuma duhet tĂ« jetĂ« me qetĂ«si dhe me modesti, besimtari rrugĂ«s nuk duhet t’i gĂ«rshetojĂ« gishtat e tij, sepse ai (llogaritet se) Ă«shtĂ« nĂ« namaz. GjatĂ« ecjes Ă«shtĂ« mirĂ« qĂ« t’i ngushtojĂ« hapat dhe t’i shtohen tĂ« mirat e tij, si dhe tĂ« shtojĂ« nĂ« tĂ« pĂ«rmendurit e Allahut dhe ta ulĂ« shikimin e tij.[48]

RrugĂ«s pĂ«r nĂ« xhami pĂ«lqehet ta thotĂ« duanĂ« e shkuarjes pĂ«r nĂ« xhami: “O Allah ndriçoje zemrĂ«n time, ndriçoje gjuhĂ«n time, ndriçoje dĂ«gjimin tim, ndriçoje shikimin tim, ndriçoje prapa meje, ndriçoje para meje, ndriçoje mbi mua, ndriçoje nĂ«n mua. O Allah mĂ« ndriço mua.”[49]

Nxitimi për në namazin e xhumasë i ka dy kohë: kohën e detyrimit dhe kohën e vlerës.
Koha e detyrimit Ă«shtĂ« koha kur thirret ezani i xhumasĂ« pasi imami ngjitet nĂ« shkallĂ«t e minberit. KĂ«tu besimtari duhet tĂ« nxitojĂ« dhe ta braktisĂ« tregtinĂ«, ashtu siç Allahu thotĂ«: “O besimtarĂ«, kur tĂ« thirreni pĂ«r (tĂ« falur) namazin (e xhumasĂ«) nĂ« ditĂ«n e premte, nxitoni pĂ«r ta pĂ«rmendur Allahun dhe pezulloni tregtinĂ«! Kjo, qĂ« ta dini, Ă«shtĂ« mĂ« mirĂ« pĂ«r ju!” (El-Xhumua: 9)

Ndërsa koha e vlerës është prej kur lind dielli, sa më herët që shkon për në xhuma është më mirë dhe ka më shumë vlerë.[50]

TĂ« gjithĂ« dijetarĂ«t janĂ« tĂ« pajtimit se pĂ«r besimtarin pĂ«lqehet kur tĂ« shkojĂ« nĂ« xhuma tĂ« jetĂ« sa mĂ« afĂ«r imamit qĂ« ta arrijĂ« mirĂ«sinĂ« e rreshtit tĂ« parĂ«, tĂ« heshtĂ« dhe ta dĂ«gjojĂ« me vĂ«mendje hutben.[51] Profeti, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Kush lahet mirĂ« nĂ« ditĂ«n e xhuma, pastaj niset herĂ«t pĂ«r tĂ« shkuar nĂ« xhami, ecĂ«n duke mos hipur nĂ« ndonjĂ« mjet, i afrohet imamit dhe e dĂ«gjon me vĂ«mendje pa folur, pĂ«r çdo hap tĂ« bĂ«rĂ« pĂ«r nĂ« xhami e merr shpĂ«rblimin sikur tĂ« ketĂ« agjĂ«ruar dhe tĂ« jetĂ« falur natĂ«n pĂ«r njĂ« vit.”[52]
Këtë mirësi nuk e arrin, përveç atij që i afrohet imamit dhe e dëgjon me vëmendje, pra, patjetër duhet të jenë bashkë këto të dyja. Nëse dëgjon me vëmendje mirëpo është larg imamit, ose është afër imamit mirëpo nuk dëgjon me vëmendje, nuk e arrin këtë shpërblim.[53]

Ai që shkon për xhuma pëlqehet të falë namaz vullnetar të përgjithshëm sa të dojë, derisa të vijë imami dhe të fillojë me hutben.
Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “NjĂ« njeri qĂ« pastrohet nĂ« ditĂ«n e xhuma, e pastron veten e tij me sa tĂ« mundet, i lyen flokĂ«t me vaj ose parfumoset nga parfumet e shtĂ«pisĂ« sĂ« tij, shkon nĂ« xhami dhe nuk shkakton ndarje mes dy vetave (qĂ« janĂ« ulur), falet sa tĂ« mundet ashtu siç e ka urdhĂ«ruar Allahu dhe pastaj dĂ«gjon me vĂ«mendje atĂ« qĂ« thotĂ« imami, do t’i falen tĂ« gjitha mĂ«katet nga e xhumaja deri nĂ« xhumanĂ« tjetĂ«r.”[54]

Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, thotĂ«: “Ai i cili e pastron trupin ditĂ«n e xhuma, pastaj niset pĂ«r ta falur namazin, i fal ato qĂ« Ă«shtĂ« i detyruar t’i falĂ«, e dĂ«gjon hutben me vĂ«mendje derisa tĂ« kryhet, pastaj falet me imamin, Allahu ia fal mĂ«katet nga kjo xhuma deri nĂ« xhumanĂ« tjetĂ«r dhe pĂ«r tri ditĂ« tĂ« tjera shtesĂ«.”[55]

Ai që prezanton në xhuma pëlqehet që të angazhohet me dhikër, lexim të Kurani, me dërgimin e salavateve për të Dërguarin e Allahut, lavdërimi dhe paqja e Allahut qofshin për të, dhe me përpjekje në adhurim, derisa të vijë imami.

Pas namazit tĂ« xhumasĂ« pĂ«lqehet tĂ« falen dy apo katĂ«r rekate vullnetare, bazuar nĂ« hadithin e Profetit, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, i cili tha: “Kush e fal xhumanĂ«, pas saj le t’i falĂ« katĂ«r rekate.”[56]
Abdullah ibĂ«n Omeri, Allahu qoftĂ« i kĂ«naqur prej tyre, pĂ«rcjell se Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, pas faljes sĂ« xhumasĂ« nuk falte namaz derisa kthehej nĂ« shtĂ«pi dhe i falte dy rekate.”[57]

Me njĂ« transmetim tjetĂ«r: “Pasi Abdullah ibĂ«n Omeri, e fali xhumanĂ« u kthye nĂ« shtĂ«pi dhe i fali dy rekate, dhe mĂ« pas tha: “I DĂ«rguari i Allahut, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, vepronte kĂ«shtu.”[58]

Disa dijetarĂ« mendojnĂ« qĂ« besimtari Ă«shtĂ« i lirĂ« tĂ« zgjedhĂ« nĂ« mes dy dhe katĂ«r rekateve pĂ«r t’i falur pas xhumasĂ«.

Disa dijetarĂ« tĂ« tjerĂ« i bashkuan tĂ« dy hadithet dhe thanĂ«: “NĂ«se i fal nĂ« xhami atĂ«herĂ« i fal katĂ«r, e nĂ«se i fal nĂ« shtĂ«pi i fal dy”; kjo Ă«shtĂ« zgjedhje e IbĂ«n Tejmijes dhe nxĂ«nĂ«sit tĂ« tij IbĂ«n El-Kajim, Allahu i mĂ«shiroftĂ«.[59]

Në ditën e xhuma pëlqehet përpjekja në lutje, shpeshtimi i saj dhe të kërkuarit nga Allahu mirësitë e dynjasë dhe ahiretit, në kohën kur pranohen lutjet, duke shpresuar që ta takojë këtë kohë.
Koha kur pranohen lutjet Ă«shtĂ« veçori e ditĂ«s sĂ« xhuma. Ebu Hurejra, Allahu qoftĂ« i kĂ«naqur prej tij, pĂ«rcjell se Pejgamberi, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, e pĂ«rmendi ditĂ«n e xhuma dhe tha: “NĂ« kĂ«tĂ« ditĂ« gjendet njĂ« orĂ«, nĂ«se e takon njĂ« rob mysliman duke u falur (lutur) dhe kĂ«rkon prej Allahut diç, Allahu ia jep atĂ«â€, dhe pastaj bĂ«ri njĂ« shenjĂ« me dorĂ«n e tij pĂ«r tĂ« treguar se kjo orĂ« Ă«shtĂ« e shkurtĂ«r.[60]

Dijetarët kanë dhënë mendime të ndryshme për këtë kohë dhe ato që shpresohet të jenë sa më afër së vërtetës janë dy:[61]

Mendimi i parĂ«: Koha e pranimit Ă«shtĂ« nĂ« orĂ«n e fundit pas namazit tĂ« ikindisĂ«, bazuar nĂ« hadithin e Profetit, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, i cili tha: “KĂ«rkojeni atĂ« nĂ« orĂ«n e fundit pas namazit tĂ« ikindisĂ«.”[62]

Mendimi dytĂ«: Koha e pranimit fillon prej momentit kur ulet imami nĂ« hutbe dhe vazhdon deri kur mbaron namazi, bazuar nĂ« hadithin e Profetit, lavdĂ«rimi dhe paqja e Allahut qofshin pĂ«r tĂ«, i cili tha: “KĂ«rkojeni atĂ« prej kur tĂ« ulet imami e deri kur mbaron namazi.”[63]

Allahu e fshehu kohën e pranimit të lutjes në ditën e xhuma, ashtu siç e fshehu natën e Kadrit në dhjetë netët e fundit të Ramazanit, me qëllim që myslimanët të lakmojnë dhe të përpiqen në kërkimin e saj dhe të garojnë në mes tyre për në vepra të mira.
Kjo Ă«shtĂ« e njĂ«jtĂ« sikurse e fshehu “emrin e Tij tĂ« madh tek emrat, e fshehu kĂ«naqĂ«sinĂ« e Tij nĂ« adhurime qĂ« tĂ« lakmojnĂ« dhe tĂ« shkojnĂ« pas tĂ« gjitha tĂ« tjerave, e fshehu zemĂ«rimin e Tij nĂ« mĂ«kate qĂ« tĂ« largohen nga tĂ« gjitha tĂ« tjerat dhe e fshehu ndodhinĂ« e Kiametit qĂ« tĂ« pĂ«rpiqen nĂ« adhurime dhe tĂ« jenĂ« tĂ« kujdesshĂ«m nga ndodhia e tij.”[64]

NĂ« ditĂ«n e xhuma pĂ«lqehet qĂ« t’i kushtohet kohĂ« adhurimit dhe tĂ« lihen anash angazhimet e dynjasĂ« qĂ« tĂ« pĂ«rfitohet hairi dhe bereqeti qĂ« janĂ« nĂ« tĂ«, sepse kjo ditĂ« â€œĂ«shtĂ« ditĂ« adhurimi, pozita e saj nĂ« mesin e ditĂ«ve Ă«shtĂ« si Ramazani nĂ« mesin e muajve dhe koha e pranimit tĂ« lutjeve nĂ« tĂ« Ă«shtĂ« si nata e Kadrit nĂ« Ramazan.

Prandaj kush e bën një ditë xhumaje të shëndoshë (me adhurimet specifike) dhe pa mëkate (shpëton nga mëkatet e mëdha), atëherë do të ketë një javë të shëndoshë, kush bën një ramazan të shëndoshë (me adhurimet specifike) dhe pa mëkate të mëdha (shpëton nga mëkatet e mëdha), atëherë do të ketë një vit të shëndoshë, kush bën haxh të shëndoshë (me adhurimet specifike) dhe pa mëkate të mëdha (shpëton nga mëkatet e mëdha), atëherë do të ketë një jetë të shëndoshë.

Pra, dita e xhuma Ă«shtĂ« peshorja e javĂ«s, Ramazani Ă«shtĂ« peshorja e vitit dhe haxhi Ă«shtĂ« peshorja e jetĂ«s.”[65]

E lusim Allahun që të na japë sukses dhe mbarësi për atë që Ai e do dhe Atë e kënaq, dhe të na bëjë nga ata që ua pranon veprat dhe të na përfshijë në faljen dhe mëshirën e Tij.

Falënderimi i takon Allahut, Zotit të botëve.

Dr. Muhamed Salih el-Munexhid

Libri “Sezonet e adhurimit” ( i pĂ«rkthyer nĂ« gjuhĂ«n shqipe)

Nga arabishtja: Irfan JAHIU

[1] Tubim, mbledhje, grumbullim apo bashkim (sh.p.)

[2] Shih: Tefsir Kurtubij (18/97), Ibën Kethir (8/119), Lisanul Arab (8/58).

[3] Muslimi (856).

[4] Buhariu (876), Muslimi (855).

[5] Muslimi (854).

[6] Tirmidhiu (3339), dhe hadithin e vlerësoi të dobët, ndërsa shejh Albani e vlerësoi si të mirë.

[7] Shih: Et-Tefsir El-Basit, El-Vahidij (23/380), Tefsir El-Bagavij (8/378), Ibën Kethir (8/365).

[8] Tirmidhiu (1074), shejh Albani e ka vlerësuar të mirë.

[9] Shih: El-Mugni, Ibën Kudame (4/426), El-Mexhmua, Imam Neveviu (6/437) dhe komenti i tij i Sahihul Muslim (8/19), Fetava Ibën Uthejmin (20/51).

[10] Buhariu (1986).

[11] Buhariu (1985), Muslimi (1144).

[12] Muslimi (1144).

[13] Zadul Mead, Ibën El-Kajim (1/364).

[14] I cili ka arritur moshĂ«n qĂ« duhet t’i zbatojĂ« urdhrat fetarĂ« (sh.p.)

[15] Ebu Davud (495), shejh Albani e saktësoi hadithin.

[16] Shih: El-Mugni, Ibën Kudame (2/376, 3/218), El-Mexhmua, Imam Neveviu (4/203,489), El-Insaf, Imam El-Mavardij (2/300).

[17] Muslimi (865).

[18] Ebu Davud (1052), Tirmidhiu (500), Nesaiu (1369), Ibën Maxhe (1125), shejh Albani hadithin e saktësoi.

[19] El-Istidhkar (2/55).

[20] El-Istidhkar (2/56).

[21] Muslimi (233).

[22] Shih: Sherh Nevevij ala Muslim (3/113), El-Mexhmua (7/382).

[23] Zadul Mead, Ibën El-Kajim (1/407).

[24] Zadul Mead, Ibën El-Kajim (1/363).

[25] ShĂ«non Hakimi (2/399), hadithi gjendet edhe nĂ« Sahih El-Xhami’ (6470).

[26] Imam Bejhakiu nĂ« Shuabul Iman (2220, 2777), hadithi gjendet edhe nĂ« Sahih El-Xhami’ (6471), ndĂ«rsa imam Nesaiu, Bejhakiu dhe IbĂ«n El-Kajimi si mĂ« tĂ« saktĂ« e vlerĂ«sojnĂ« se hadithi Ă«shtĂ« meukuf (zinxhiri pĂ«rfundon tek sahabiu, – sh.p.-) dhe zinxhiri i tij pĂ«rfundon tek Ebu Seid El-Hudrij, Allahu qoftĂ« i kĂ«naqur prej tij.

[27] Imam Darimiu (3450), si hadith meukuf dhe zinxhiri i përfundon tek Ebu Seid El-Hudrij, Allahu qoftë i kënaqur prej tij.

[28] Ebu Davudi (1047), Nesaiu (1374), Ibën Maxhe (1085), shejh Albani e saktësoi hadithin.

[29] Bejhakiu në El-Kubra (3/353), shejh Albani e vlerësoi të mire hadithin në Es-Sahiha (1407).

[30] Dita e tepricĂ«s Ă«shtĂ« dita kur i shfaqet Allahu besimtarĂ«ve nĂ« Xhenet. Allahu thotĂ«: “Aty do tĂ« kenĂ« çfarĂ« tĂ« duan – e prej Nesh (do tĂ« kenĂ«) edhe mĂ« shumĂ«.” (Kaf: 35) Enes ibĂ«n Malik, Allahu qoftĂ« i kĂ«naqur prej tij, thotĂ«: “I paraqitet Allahu besimtarĂ«ve nĂ« Xhenet çdo xhuma.”(sh.p.)

[31] Buhariu (858), Muslimi (846).

[32] Ebu Davud (354), Tirmidhiu (497), Nesaiu (1380), shejh Albani e vlerësoi të mirë.

[33] Shih: El-Ihtijarat El-Fik’hije (fq. 17), El-Insaf, Imam El-Merdavij (1/247).

[34] Shih: El-Mugni (3/227), El-Mexhmua (4/534), Fetava Ibën Uthejmin (16/142).

[35] Shih: El-Mugni (3/228), Fetava Ibën Baz (12/406), Fetava Ibën Uthejmin (14/302, 16/137).

[36] Për qëllim është pastrim sa të mundet i trupit dhe largim i papastërtisë, dhe këtu përfshihet edhe prerja e thonjve dhe largimi i qimeve në vendet e turpshme dhe nënsqetulla, të gjitha këto janë nga pastrimi. (sh.a.)

[37] I lyen me vaj qimet e flokëve apo të mjekrës duke i krerë ato. (sh.a.)

[38] Buhariu (883).

[39] Ebu Davudi (343), shejh Albani e vlerësoi të mire.

[40] Buhariu (880), Muslimi (846).

[41] Buhariu (881), Muslimi (850).

[42] Buhariu (3211), Muslimi (850).

[43] Si shembulli: lindja e diellit është në ora 6 të mëngjesit dhe ezani i xhumasë thirret në ora 13 në mesditë, kështu që në mes tyre ka 7 orë. Këto 7 orë i ndan në pesë pjesë dhe i bie që çdo pjesë të jetë 1 orë e 40 minuta (7:5=1.4). Pastaj e llogarit prej te lindja e diellit që është në ora 6 dhe e shumon me 1 orë e 40 minuta dhe del që koha e parë të jetë prej ora 6 e deri në ora 7.40. Koha e dytë fillon në ora 7.40 dhe përfundon në 9.20, dhe kështu me radhë. (sh.p.)

COMMENTS

WORDPRESS: 0
DISQUS: 0